Ήταν ξαστεριά και είχε φεγγάρι

Αφήγηση του καπετάν Νικηφόρου καθώς περιγράφει  μια νυχτερινή πορεία του ΕΛΑΣ με εκκίνηση από την Τοπόλια μέσα από τον ελαιώνα της Άμφισσας.

"Ήταν ξαστεριά και είχε φεγγάρι. Προχωρούσαμε πλέον αμίλητοι. Κάπου - κάπου ακουγόταν στη φάλαγγα κάποιο νυσταγμένο παγούρι χτυπώντας μονότονα, κανένα βήξιμο ή ξεμύξιασμα. Κάποιο μουλάρι που φρούμαζε. Ο ελαιώνας βουβός γέμισε θρόισμα κι έκσταση, κοσκίνιζε από πάνω μας εκατομμύρια φύλλα φεγγάρι. Σα να βαδίζαμε στο βυθό κάποιας προαιώνιας θάλασσας. Ξύπνησαν άσωτο πλήθος και οι ροζιασμένοι κορμοί, μπήκαν σε μια εκπληκτική κίνηση γύρω μας, ο ένας πίσω από τον άλλον... Όλος ο ελαιώνας έρχονταν γύρω σαν εκστατικός..."

 

Απόσπασμα απ’ το βιβλίο του "Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης", εκδόσεις Παρασκήνιο.

Στο μάζεμα της ελιάς

Η σύναξη των Αγροφυλάκων

Οι φωτογραφίες είναι από τον Τόπο ελιάς, ένα γκρουπ του facebook για τον ελαιώνα της Άμφισσας.

Ελαιώνας 2013 - Δέντρα Χριστουγέννων

Έκθεση φωτογραφίας της F9-photographers e.t.c

 

Η F9 εκθέτει στην αγορά της πόλης εικόνες με τα καμένα δέντρα του ελαιώνα της Άμφισσας μετά την πυρκαγιά του καλοκαιριού και μετά από μία Κυριακάτικη φωτογραφική εξόρμηση της ομάδας. Η έκθεση πραγματοποιείται σε ξενοίκιαστο μαγαζί της πόλης και είναι προσιτή οπτικά σ όλους τους πολίτες της πόλης που περνάνε απ αυτό το σημείο.

Οι καμένοι κορμοί των ελαιόδεντρων στέκουν εκεί ως τα δέντρα της θλίψης ,της καταστροφής, της κρίσης απέναντι απ’ το δέντρο των Χριστουγέννων της πόλης,των σπιτιών κορυφαίο σύμβολο χαράς και γιορτής ,που εισπράτει διαφορετικά πλέον ο καθένας μας.

Φωτογραφίες: Α.Δρόλαπας, Ευθ.Σπέντζος, Αγγ.Τζαμτζή, Γ.Τραχανάς

Φωτογραφική Ομάδα F9-photographers e.t.c

Αμφισσα-Δεκέμβρης 2013

Για την ελιά

Περνάς πάλι τον ελαιώνα της νύχτας

Καθώς φυσάει άνεμος τρελός

Και δεν ξέρεις από πού να κρατηθείς

Θανάσης Χατζόπουλος

Οι ελιές όμως δεν χρειάζονται φροντίδα. Ούτε περιμένουν το κυρτό δρεπάνι, ούτε τη μυτερή σκαπάνη, όταν ριζώνουν βαθιά μέσα στο χώμα, και αντέχουν τους αγέρηδες. Η γη από μόνη της, σαν η τσάπα την ανοίξει, δίνει στα δέντρα τους χυμούς της, κι αν οργωθεί, οι καρποί θα προκόψουν διπλά. Γι αυτό λοιπόν φρόντισε τη ζουμερή ελιά, που έχει και την εύνοια της ειρήνης.

Βιργίλιος

Οι ελιές απλώνουν κύματα γαλήνης

κι έρχονται απανωτά και σπρώχνουν και πλαταίνουν

τους τοίχους της στενής μας σκέψης, της στενής ζωής.

Κύματα, κύματα, κύματα

ίσκιος μεσημεριάτικος κι ατίθασο χορτάρι

και ζωντανά σαν το χορτάρι ονόματα

πηδούν μπροστά μας μέσα στο μεγάλο φως

ήρωες, μάχες, πολιτείες απ’ την ιστορία-

μα δεν είναι ιστορία, είναι ζωή.

Ψηλά απ’ τις Φαιδριάδες πέτρες χύνεται το φως

κύματα φως πυκνό, τριανταφυλλένιο φως στα χέρια μου,

παιδί καινούργιο ένας μικρός και ανίδεος θεός.

Λίνα Κάσδαγλη

Όλα είναι εκεί,

Οι ελιές, οι δρόμοι, οι φωνές

Ζουν ακόμα κι ότι σε δημιούργησε.

Καλοκαίρι κάτω απ’ τ’ άστρα:

Η αιωνιότητα.

Η αιωνιότητα, που δεν αφήνει

Ούτε σε μένα εκλογή.

Νίκος Φωκάς.

Οδοιπόρος εγώ θα με φιλοξενήσεις

Απιθώνοντας πάνω στο τραπεζομάντιλο

Το ψωμί τις ελιές και τη συνείδηση

Μέρα πρώτη για μας στην πατρίδα τη δεύτερη του επάνω

κόσμου.

Οδυσσέας Ελύτης

Οι ελιές με τις ρυτίδες των γονιών μας.

Γιώργος Σεφέρης

Και πολλά τα λιόδεντρα

που να κρησάρουν στα χέρια τους το φως.

κι ελαφρό να απλώνεται στον ύπνο σου.

Οδυσσέας Ελύτης

Το ίδιο τοπίο από χρόνια

τα πέτρινα σπίτια

το κάστρο, τα καλντερίμια

τα λιόδεντρα, η παραλία.

Το ίδιο τοπίο

μ’ ελάχιστες παραλλαγές.

Τίτος Πατρίκιος

Τα κείμενα είναι από το βιβλίο "Ελιά, 86 κείμενα για ένα δέντρο", εκδόσεις Νήσος

Στη ζέστα του μεσημεριού

Ο Ελαιώνας κοντά στα Σάλωνα. Σκίτσο του E. Lear, 1849

«Δεκάδες οικογένειες έχουν ελιές μέσα σ’ αυτή τη κοιλάδα και τις γνωρίζουν δίχως να τις περιφράζουν ή να τις σημαδεύουν, εδώ δεν υπάρχουν παρά δέντρα και μονοπάτια. Όλο το πρωινό περπατήσαμε κάτω από αυτόν τον φωτεινό θόλο, σταματώντας εδώ και εκεί για να φλυαρήσουμε. Παντού, ως το άπειρο, ελιές συμπαγείς, πελώριες, ξεγοφιασμένες ή σκαμμένες από βαθιές κουφάλες, εξογκωμένες, στρεβλωμένες, ραγισμένες, ξεκοιλιασμένες, που θυμίζουν με συναρπαστικό τρόπο σαρκαστικά πρόσωπα πετρωμένα από στοιχειά του δάσους που χουν παγιδευτεί μέσα σ’ αυτά τα δέντρα, σαν ήρωες μεταμορφωμένοι σε φυτά που κοκάλωσαν πριν ολοκληρωθεί η μεταμόρφωση τους. Πιάνω, χαϊδεύω, παίρνω με το χέρι αυτούς τους κορμούς που σου δίνουν τη διάθεση να τους πιάσεις, ν’ αρπάξεις αυτό το ρυτιδωμένο και σκασμένο από το χρόνο δέρμα, αυτόν τον φλοιό που είναι σαν το πετσί των μεγάλων ερπετών. Καταλαβαίνεις, κοιτάζοντας τους, την αγάπη και τη σπουδαιότητα που χαν πάντα για τους Έλληνες αυτά τα δέντρα. Σ’ ένα χορικό του Οιδίπους επί Κολωνώ, ο Σοφοκλής έχει συνθέσει έναν ύμνο προς την ελιά, τραγούδι ενός ανθρώπου που θα έπρεπε να είχε κι αυτός περάσει το χέρι του πάνω απ’ αυτούς τους τραχιούς κορμούς, τους πιο γέρικους στα μάτια του από την ίδια την ιστορία της Ελλάδας: «Ευλογημένο δέντρο, λέει, αγνοημένο απ’ την Ασία, αθάνατο και αήττητο δέντρο, τροφή της ζωής μας. Ελιά με το σμαραγδί χρώμα που προστατεύει η Αθηνά, η θεά με τα σμαραγδά μάτια». Θυμάμαι μια φράση της Αντιγόνης, στο Ημερολόγιο της Ισμήνης, όπου χαϊδεύοντας τον κορμό μιας πολύ γέρικης ελιάς, στα προάστια των Θηβών έλεγε: Ποιος νόμος θα μπορούσε να υποχρεώσει μια ελιά να χάσει τις ρυτίδες της; Τις ρυτίδες της: την αιώνια της νεότητα. Αποκοιμιέμαι μέσα στη ζέστα του μεσημεριού, μέσα στον θόρυβο των εντόμων, φυλακισμένος της ζάλης των δέντρων».

Απόσπασμα από το βιβλίο του Ζακ Λακαριέρ, «Το Ελληνικό Καλοκαίρι», εκδόσεις Χατζηνικολή.

Τοπίο ή Παραγωγή;

Ο Ελαιώνας της Άμφισσας: Τοπίο ή Παραγωγή; Μια ερευνητική μελέτη από το greekscapes. Μπορείτε να την διαβάσετε: εδώ

Το ελαιοτριβείο των Τραχανά – Αβραμίκου

«Το ελαιοτριβείο ξεκίνησε την λειτουργία του το 1923. Ο Π. Αβραμίκος ζούσε και εργαζόταν στο Αμβούργο ως καπνέμπορας. Όταν γύρισε στα πάτρια εδάφη έφερε μαζί του γερμανό μηχανικό για να σχεδιάσει και να υλοποιήσει το κτίριο του ελαιοτριβείου, γι αυτό και διαφέρει τόσο πολύ από τα άλλα βιομηχανικά κτίρια της περιοχής.
Για την ακρίβεια πρόκειται για ένα συγκρότημα βιομηχανιών. Στο ισόγειο του αριστερού κτιρίου λειτουργούσε ελαιοτριβείο και στον πάνω όροφο καπναποθήκη. Στο κεντρικό ισόγειο κτίριο λειτουργούσε συσκευαστήριο τσιγάρων και στο δεξί κτίριο αλευρόμυλος. Τέλος στην πίσω πλευρά του οικοπέδου, σε ξεχωριστό οίκημα, λειτουργούσε ξυλουργείο. Το συγκρότημα των κτιρίων είναι κατασκευασμένο εξ ολοκλήρου από πέτρα. Μάλιστα γύρω από τα ανοίγματα και στις γωνίες του κτιρίου, οι πέτρες είναι λαξευτές. Όλη η επιφάνεια εκτός από τα σημεία με τις πελεκητές πέτρες, είναι επιχρισμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να αναδεικνύεται η πέτρα. Τόσο το αριστερό κτίριο, όσο και το δίδυμο του δεξί, έχει πολλά μορφολογικά νεοκλασικά στοιχεία (κυκλικούς φεγγίτες, αετώματα), απόρροια του επηρεασμού του, από τα αντίστοιχα γερμανικά βιομηχανικά κτίρια της εποχής.
Στο συγκρότημα υπήρξε ιδιαίτερα αναπτυγμένη παραγωγή. Μάλιστα το 1930 ήταν το μοναδικό κτίριο της περιοχής που διέθετε δύο αλεξικέραυνα.
Στο πίσω μέρος του ελαιοτριβείου, υπήρχε χτιστός ενσωματωμένος φούρνος στον οποίον γινόταν η καύση του πυρήνα, ο οποίος διασώζεται μέχρι τις μέρες μας, σε αντίθεση με το φουγάρο το οποίο δυστυχώς δεν διασώζεται.
Μεταξύ των ορόφων υπήρχε ξύλινο δάπεδο, το οποίο ήταν ακυρωμένο μεταξύ των λίθων του ενός τοίχου και του άλλου. Η κλίμακα που ένωνε το ισόγειο με τον όροφο δε διασώζεται επίσης, μιας και έχει υποχωρήσει όλος ο όροφος».

(Από τον τόμο Παραδοσιακά Ελαιοτριβεία, της Πέγκυς Αραβαντινού – Τζε )

Η μνημειακότητα του κτιρίου αλλά και η κεντρική του θέση μέσα στον πολεοδομικό ιστό της πόλης το καθιστούν ως την πλέον προνομιακή επιλογή για την έδρα του μουσείου Ελιάς που προωθείται. Το υψηλό τίμημα για την αγορά του μπορεί με διαφόρους τρόπους να καλυφθεί. Ένας θα μπορούσε να είναι και το Πολιτιστικό Ίδρυμα του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς που οργανώνει και διαχειρίζεται μια σειρά τέτοιων βιομηχανικών μουσείων.

Στην αγκαλιά του ελαιώνα

«Η Άμφισσα είναι χτισμένη στους πρόποδες της Γκιώνας και βρίσκεται στο βάθος του ομώνυμου ελαιώνα. Στον Παυσανία αναφέρεται ως ένα από τα κέντρα των Οζολών Λοκρών και διατήρησε το όνομά της ως τον 7ο αιώνα. Η πόλη καταστράφηκε το 10ο αιώνα από επιδρομές των Βουλγάρων, ενώ εμφανίζεται την ίδια εποχή, με το όνομα Σάλωνα. Τα επαγγέλματα που άνθησαν στην Άμφισσα στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν πολλά. Tα κυριότερα ήταν: τσαρουχάδες, κουδουνάδες, ταμπάκηδες, σχινάδες και ελαιοτριβείς. Κατά την τουρκοκρατία η Άμφισσα εθεωρείτο το τέταρτο σπουδαιότερο κέντρο δεντροκαλλιέργειας ελιάς με 100.000 ελαιόδενδρα σε 16.000 στρέμματα και μέση ετήσια παραγωγή 1.250.000 οκάδες (1.600.000 κιλά), μετά την Κρήτη την Πελοπόννησο (με 3,5 εκ. οκάδες) και την Αθήνα. Άγγλοι περιηγητές στις αρχές του 1800 γράφουν ότι «εις τη διοίκηση των Σαλώνων υπήγοντο 32 κωμοπόλεις και χωριά, ότι είχε πληθυσμόν 13 χιλιάδων κατοίκων και 800 οικίας, εξ ων αι πεντακόσιαι Χριστιανικαί. Τα κυριότερα προϊόντα των Σαλώνων τότε ήσαν ελαιαί, έλαιον, δέρματα, μαλλιά, κρασί και βαμβάκι, το οποίον ήτο εκλεκτής ποιότητος». Ο περιηγητής Δεδουέλ, μάλιστα θαύμασε το «μέγεθος των ελαιοδένδρων και τον εύγεστον καρπόν των, ιδίως τας καλυμβάδας ελαίας των κάδων, αιτίνες ήσαν περιζήτηται και είχον την τιμήν να παρατίθενται εις την τράπεζαν του Σουλτάνου. Εκλήθησαν δε κολυμβάδες, επειδή κολυμβούν διαρκώς εις την άρμην». Ο Ολλάνδ γράφει ότι κατά το 1805 η ετήσια εξαγωγή των Σαλώνων υπολογίζεται στα 5.000 βαρέλια ελαίου, ενώ ο Λήκ γράφει ότι το ολικό εξαγόμενο ποσό ελαιόκαρπου ανερχόταν στα 1.250.000 οκάδες. Ο ιστορικός Ασδραχάς αναφέρει ότι στα Σάλωνα, λόγω της μεγάλης παραγωγής Ελαιών, κατά την τουρκοκρατία είχαν αναπτυχθεί έντονα φαινόμενα τοκογλυφίας. Οι χωρικοί για να αντεπεξέλθουν στη φορολογία των κοτζαμπάσηδων αναγκάζονταν να συνάψουν δάνεια με υπερβολικό τόκο (ο τόκος κυμαινόταν από 6% ως 15% με επικρατέστερο το 12%). To 1860 τα ελαιόδεντρα του ελαιώνα διπλασιάζονται σε 200.000 ελαιόδεντρα, για να φτάσουν σήμερα να απαρριθμούν τα 850.000 σε 16 χιλιάδες στρέμματα. Μέρος του ελαιώνα της Άμφισσας που ανήκε στα εθνικά κτήματα υποθηκεύτηκε για τα δάνεια που είχε πάρει η Ελλάδα το 1824 και το 1825 από την Αγγλία. Το γεγονός αυτό αδρανοποιούσε κάθε κίνηση αποκατάστασης ακτημόνων και αγωνιστών, αλλά και πιθανότητας - δυνατότητας να αυξήσει το κράτος τα εισοδήματά του από την εκποίηση των κτημάτων και την αύξηση της παραγωγής. Στα Σάλωνα υπάρχουν επιβλητικά πέτρινα σπίτια και «σεράγια» Τούρκων αξιωματούχων και Κοτσαμπάσηδων. Η κυριαρχία του Αλή Πασά (1786- 1822) στην ευρύτερη περιοχή συντέλεσε στην ανάπτυξη των Σαλώνων,ως σημαντικό εμπορικό βιοτεχνικό κέντρο με μικτό πληθυσμό. Τα υπόλοιπα κτίρια ήταν μικρά, πλινθόκτιστα και ασβεστωμένα σε στενά καλντερίμια ενώ και τα βιομηχανικά κτίρια ήταν κυρίως πλίνθινα (ελαιοτριβεία, ταμπάκικα). Οι κατοικίες που σώζονται σήμερα, σε σχετικά μεγάλο αριθμό, χρονολογούνται μετά την Απελευθέρωση. Το μεγαλύτερο μέρος της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής μπορεί να χαρακτηρισθεί ότι ανήκει στον επαρχιώτικο νεοκλασικισμό, εμπλουτισμένο με παλιότερα λαϊκά στοιχεία. Η λαϊκή αρχιτεκτονική και η νεοκλασικίζουσα, που κτίστηκαν την ίδια περίοδο παρουσιάζουν ανάμικτα στοιχεία. Υπάρχουν βέβαια κάποια κτίσματα που είναι αμιγώς νεοκλασικά και άλλα που ανήκουν στη στερεοελλαδίτικη λαϊκή αρχιτεκτονική. Τα νεοκλασικά κτίρια έχουν παραθυρόφυλλα με περσίδες, μαρμάρινους εξώστες με σιδερένια κάγκελα και διάφορα διακοσμητικά στοιχεία στις όψεις, όπως παραστάδες, γείσα, διαζώματα. Η λαϊκή αρχιτεκτονική παρουσιάζεται λιτή, με στέγες χωρίς γείσα, παραθυρόφυλλα ταμπλαδωτά ή μονοκόμματα από σανίδια συμπαγή χωρίς κενά, χαγιάτια ξύλινα και μπαλκόνια με φουρούσια ξύλινα ή σιδερένια.Ο τρόπος κατασκευής των εργαστηρίων στα ταμπάκικα δε διαφέρει από τα σπίτια στην Άμφισσα. Τα ταμπάκικα είναι κτίσματα με μικτό τρόπο κατασκευής: κάτω λιθόκτιστα και πάνω πλινθόκτιστα με ξυλοδεσιές και καδρόνια που αποτελούν το σκελετό για την κατασκευή τσατμά. Στο τέλος του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου, στην πόλη της Άμφισσα υπήρχαν έξι ελαιοτριβεία: του Η. Ζαφειράκη, το οποίο κατασκευάστηκε το 1862, του Γάτου, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ 1870 1880, του Δενιόζου, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ 1870-1880, των Γάτου - Ασημακόπουλου, επί της σημερινής κεντρικής πλατείας, κατασκευής του 19ου αιώνα, των Τραχανά-Αβραμίκου, κατασκευής του 1920, και της Ηλεκτρικής εταιρείας, κατασκευής μεταξύ 1927-1930. Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι Σαλωνίτες ακόμα και σήμερα έχουν ένα κομμάτι γης με ελιές, για να τους εξασφαλίζει το λάδι της χρονιάς. Στο κατώι των σπιτιών έχουν αποθηκευτικό χώρο στον οποίο μεταφέρουν τις ελιές που μαζεύουν, στη συνέχεια τις διαλέγουν και τις ξεχωρίζουν άλλες για βρώσιμες και άλλες για λάδι. Το λάδι που βγάζουν από τα ελαιοτριβεία το αποθηκεύουν σε κιούπια ή σε μεταλλικά δοχεία. Γύρω στο 1960 δημιουργήθηκαν άλλα τέσσερα ελαιοτριβεία στην πόλη της Άμφισσας, του συνεταιρισμού της Άμφισσας, του Κόκκινου, των Κατσαγούνου Μπήτου, του Λιανουλόπουλου, ενώ το 2008 ξεκινά τη λειτουργία του η Ελαιουργική Φωκίδας ΑΕ, με υπερσύγχρονα μηχανήματα. Επίσης δραστηριοποιούνται ο γεωργικός παραγωγικός συνεταιρισμός Άμφισσας (ο οποίος ιδρύθηκε το 1969) και η ένωση αγροτικών συνεταιρισμών Άμφισσας (η οποίος ιδρύθηκε το 1961 και επεκτάθηκε ως εγκατάσταση το 2001).»

Απόσπασμα από τον τόμο «Παραδοσιακά Ελαιοτριβεία» της Πέγκυς Αραβαντινού-Τζε. Ο τόμος διατίθεται δωρεάν από τη Νομαρχία Φωκίδος.

Παραδοσιακά ελαιοτριβεία

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται την καταγραφή των μορφολογικών και τυπολογικών στοιχείων των ελαιοτριβείων, εμπορικών οίκων της ελιάς και των βαρελοποιείων στο Νομό Φωκίδας. Η καταγραφή πραγματοποιείται με φωτογραφική αποτύπωση και σχεδιασμό σκαριφημάτων όλων των σωζόμενων και μη, κτιριακών εγκαταστάσεων των παραδοσιακών ελαιοτριβείων, εμπορικών οίκων της ελιάς και των βαρελοποιείων του Νομού. Παρουσιάζεται ο κύκλος παραγωγής της ελιάς σε κάθε ιστορική περίοδο, από τη ζωοκίνητη λιθοληψία της ελιάς στο μύλο, στη βιομηχανική έκρηξη της ατμοκίνησης και του υδραυλικού πιεστηρίου στις αρχές του 20ου αιώνα, και τέλος στην παραγωγή του λαδιού με τη βοήθεια μηχανημάτων, όπως ηλεκτροκίνητοι σπαστήρες, μαλακτήρες και φυγοκεντρικοί διαχωριστήρες. Επίσης πραγματοποιείται ιστορική αναφορά για την επίδραση του προϊόντος της ελιάς στην τοπική κοινωνία. Για την επίτευξη της μελέτης διεξήχθη αρχικά έρευνα πεδίου διαγνωστικού χαρακτήρα. Η διαπίστωση της μη ύπαρξης καταγεγραμμένων πληροφοριών για τις μονάδες παραγωγής και εμπορίας ελιάς και λαδιού στο νομό κατά τον 19ο και μέχρι τον όψιμο 20ο, επέβαλε τη συλλογή του πρωτογενούς υλικού μέσω επιτόπιας έρευνας στους οικισμούς καλλιέργειας της ελιάς. Οι προφορικές μαρτυρίες και συνεντεύξεις, μεθόδευσαν την πορεία της έρευνας και τον εντοπισμό των μονάδων. Ακολούθησε η φωτογραφική αποτύπωση, ο σχεδιασμός των σκαριφημάτων και η καταγραφή των ιστορικών πληροφοριών της εξελικτικής πορείας της παραγωγής. Η έρευνα υποστηρίχθηκε από βιβλιογραφικές πηγές όπου αυτό υπήρξε δυνατό. Από τον πρόλογο του Νομάρχης Φωκίδας:

«H κεντρική και η παραλιακή Φωκίδα, έχουν άρρηκτα συνδεδεμένη την οικονομική και κοινωνική διαδρομή τους, με την Ελιά και το Λάδι. Από χρόνων αρχαιοτάτων. Ιδιαίτερα η κεντρική Φωκίδα, με τον περίφημο ελαιώνα της Άμφισσας. Που έδωσε και δίνει τον ξακουστό καρπό του, την Ελιά Αμφίσσης.
Ολόκληρο τον 19ο αιώνα αλλά και μέχρι τα μισά του 20ου, με βασικό άξονα την Ελιά αλλά και το Λάδι του κάμπου της Άμφισσας, αναπτύχτηκε στη Φωκίδα μια ιδιότυπη Αμφισσοκεντρική Φωκική οικονομία.
Εν πολλοίς κλειστή και αυτοδιαχειριζόμενη. Πού κάηκε όμως στις φλόγες της κατοχής και του εμφυλίου. Και που ουδέποτε ανέκαμψε έκτοτε
με την αστυφιλία και την αστικοποίηση του πληθυσμού της χώρας τη δεκαετία του 1950. Μια οικονομία προπολεμική, που έφερε στην περιοχή πλούτο σημαντικό και ευημερία ζηλευτή. Για την Άμφισσα και τα ελαιοπαραγωγικά χωριά του κάμπου της. Την Ιτέα, το Σερνικάκι, τον Ελαιώνα (Τοπόλια), το Χρισσό, το Καστρί (Δελφοί), τον Αη Γιώργη και τον Άγιο Κωνσταντίνο (Σεργούνι). Η ίδια η δημιουργία και η ανάπτυξη της πόλεως της Ιτέας, υπαγορεύτηκε από την ανάγκη της εμπορίας της βρώσιμης Ελιάς του κάμπου της Άμφισσας. Αλλά και των επεξεργασμένων, στα ταμπάκικα της Χάρμαινας, δερμάτων. Που πήγαιναν από το λιμάνι της Ιτιάς, διά μέσου της θάλασσας, στα πέρατα της οικουμένης. Κι ενώ αρνήθηκαν την πρόταση του Κυβερνήτη Καποδίστρια οι πρόσφυγες του Μεσολογγίου – κυρίως Ηπειρώτες Σουλιώτες – να εγκατασταθούν στον ελώδη τόπο της «Σκάλας των Σαλώνων», προτιμώντας τα ενδότερα της Φωκίδας, κάποιοι διορατικοί παραγωγοί και
έμποροι ελιάς, Αμφισσείς κυρίως αλλά και άλλοι από τους γύρω οικισμούς, ζήτησαν και πέτυχαν από τον Κυβερνήτη την ίδρυση της πόλεως της Ιτέας. Με το εξαιρετικό, από τότε παραδομένο, ρυμοτομικό της σχέδιο.
Η επεξεργασία της Ελιάς αλλά και του Λαδιού ακολούθησε και στη Φωκίδα στη μεταποίηση της, τη συσκευασία αλλά και την εμπορία της, από τις αρχές του 19ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας, την εξελικτική διαδικασία που υπαγορεύτηκε από τη βιομηχανική ανάπτυξη. Έτσι τα φημισμένα βαρελάδικα της Ιτέας όπου κατασκευάζονταν οι ξύλινες κάδες αποθήκευσης του ελαιοκάρπου και τα ξύλινα βαρέλια συσκευασίας και εμπορίας της Ελιάς, έκλεισαν το βιολογικό κύκλο τους στα μέσα της δεκαετίας του 1960. Παρέδωσαν το ρόλο τους στη νέα, καλπάζουσα και πανεπικρατούσα βιομηχανία του πλαστικού. Τα αρχέγονα λιοτρίβια με τις μυλόπετρες και το γαϊδουράκι, παρέδωσαν τη σκυτάλη στα ατμοκίνητα λιοτρίβια με τα εντυπωσιακά φουγάρα. Και αυτά με τη σειρά τους αργότερα στα πετρελαιοκίνητα. Τέλος, η εποχή του ηλεκτρισμού κατήργησε όλα τα προηγούμενα και τα φυγοκεντρικά ηλεκτροκίνητα ελαιοτριβεία κυριαρχούν μέχρι τα σήμερα.
Αυτή τη βιομηχανική ιστορία του Νομού μας παρουσιάζει με σημαντική συνέπεια, το Βιβλίο που κρατάς στα χέρια σου αγαπητέ Αναγνώστη. Τη συνδεδεμένη με το ευλογημένο προϊόν της Φωκικής μας γης.
Που έζησε γενιές ολόκληρες των προγόνων μας. Αυτήν την προσπάθεια διασώζει εις το διηνεκές και παρουσιάζει ενώπιον της κρίσης Σου η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Φωκίδας.»
Νικόλαος Δημ. Φουσέκης

Η Πέγκυ Αραβαντινού-Τζε μεγάλωσε στην Ιτέα Φωκίδος.
Σπούδασε Οικονομικά και Αρχιτεκτονική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, απέκτησε τα αντίστοιχα διπλώματα το 2001 και 2007, καθώς και δύο μεταπτυχιακούς τίτλους με ειδίκευση τη Δασική Βιομετρία και τη Διοίκηση Τουριστικώv Επιχειρήσεων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης το 2003 και στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο το 2008. Εκπονεί τη διδακτορικής της διατριβή με θέμα «Συστήματα Περιφερειακής Ανάπτυξης: προς μια Βιώσιμη Ενεργειακά και Περιβαλλοντικά Θεώρηση της Χωρικής Ανάπτυξης».
Από το 2003 διδάσκει ως εργαστηριακός συνεργάτης στο Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης, ενώ από το 2007 έχει προσωπικό τεχνικό γραφείο με ειδίκευση στη Βιοκλιματική Αρχιτεκτονική. Ασχολείται με ερευνητικά προγράμματα και έχει δημοσιεύσεις σε ξένα και ελληνικά επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια

Η ελιά

H ελιά.
86 κείμενα για ένα δέντρο
Εκδόσεις : Νήσος

Η αναφορά στο ελαιόδεντρο είναι αρκετά σύνηθες γεγονός στην ευρωπαϊκή γραμματεία του 19ου και του 20ού αιώνα. Το δέντρο αυτό μάλιστα θα αποτελέσει το έμβλημα της έλξης που ασκεί στους βόρειους λαούς η Μεσόγειος, θα σημάνει τον πόθο για φως και ζέστη, θα γίνει σύμβολο μιας φύσης καλλιεργημένης και προσιτής, συνώνυμο της εγκράτειας και της διαλλακτικότητας, ακόμα και έναυσμα στοχασμού σχετικά με τη χρονική διάρκεια του βίου μας, η οποία είναι πάντα ένα μικρό απόσπασμα του ευρύτερου ιστορικού χρόνου.

Σε αντίθεση προς τα προαναφερθέντα, τα κείμενα της ελληνικής λογοτεχνίας εκφράζουν την καθημερινή, άμεση και βιωματική σχέση του συγγραφέα με το δέντρο της ελιάς, το οποίο είναι σχεδόν πάντοτε ενταγμένο στο φυσικό του περιβάλλον. Εδώ, η σχέση που αναπτύσσεται με την ελιά και τον καρπό της δεν έχει νοσταλγική χροιά. Πολύ περισσότερο έχουμε να κάνουμε με την περιγραφή μιας άμεσης, προσωπικής εμπειρίας, η οποία δεν είναι απαραιτήτως γαλήνια. Εδώ οι μεταφορές είναι πιο νηφάλιες, οι συμβολισμοί πιο απτοί, η σχέση με την ιστορία πιο άμεση.

Στην παρούσα έκδοση έχουν συγκεντρωθεί 86 κείμενα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων που αναφέρονται στην ελιά. Tην καλλιτεχνική επιμέλεια της έκδοσης έχει αναλάβει ο φωτογράφος Δημήτρης Στουπάκης 42 φωτογραφίες του οποίου συμπεριλαμβάνονται στον τόμο.

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ :
Aγγελάκη-Pουκ, Aπολλόδωρος, Aριστοφάνης, Aρτεμίδωρος, Bιργίλιος, Bρεττάκος, Γκούντενμπρουνερ, Eλύτης, Eμπειρίκος, Eντσενσμπέργκερ, Eφταλιώτης, Hρόδοτος, Θεόφραστος, Kαζαντζάκης, Kαίστνερ, Kαλλίμαχος, Kάμαρτιν, Kαμπούρογλου, Kαραβίτης, Kαρυωτάκης, Kάσδαγλη, Λιοντάκης, Λόρκα, Λυσίας, Mαβίλης, Mελέαγρος, Mπούμη-Παπά, Mυριβήλης, Nόουτεμπομ, Nτάρρελ, Oυνγκαρέττι, Παλαμάς, Παπαδιαμάντης, Πασχάλης, Πατρίκιος, Πίνδαρος, Πρεβελάκης, Pίλκε, Pίτσος, Σεφέρης, Σικελιανός, Σίλερ, Tσάτσος, Φριντέλ, Φριτς, Φωκάς, Xάουπτμαν, Xατζόπουλος, Xέιγκαρθ, Xέλντερλιν, Xέρπερτ, Xούχελ